Categoriearchief: Terugblik

Hannes Alfvén

Mijn maandelijkse ‘Terugblik’ in het tijdschrift ZENIT bespreekt mijn ontmoetingen met Hannes Alfvén (1908 – 1996), een opmerkelijke Zweedse natuurkundige. Als elektrotechnisch ingenieur, hoogleraar aan het Koninklijk Instituut voor Technologie te Oslo ontwikkelde hij de theorie die het gedrag beschrijft van een geïoniseerd stromend gas. Een geheel nieuw terrein van onderzoek in de eerste helft van de vorige eeuw. Hij bewees dat in een dergelijk gas ‘magnetohydrodynamische golven’ optreden. Ze worden nu Alfvén golven genoemd. Slechts schoorvoetend aanvaarde de astrofysische wereld van die tijd zijn theorieën. Maar later kreeg hij de Nobelprijs voor zijn werk. Hij was niet bang om dwars te liggen. Een van de zaken waar hij tegen fulmineerde was de theorie van de oerknal; daar geloofde hij niets van.

ZENIT band 38, blz. 520, 2011

Accumulant

Mijn ‘Terugblik‘ in het mei-nummer van ZENIT gaat over mijn eerste baan in de sterrenkunde. Een maand na mijn doctoraal examen (oktober 1945; enkele maanden na het eind van de oorlog) werd ik benoemd tot ‘assistent buiten bezwaar’ bij de Utrechtse sterrenwacht. De term ‘buiten bezwaar’ hield in dat ik geen salaris zou ontvangen, een constructie die nu niet meer bestaat. Toen ik enkele maanden later een baan als assistent in de theoretische natuurkunde kreeg aangeboden, en dat voor het salaris van 100 gulden per maand, aarzelde ik niet. Maar deze stap viel niet goed bij de hoogleraar sterrenkunde. Om aan hem tegemoet te komen, besloot ik beide functies tegelijk aan te nemen. De natuurkunde baan van 9 tot 17 uur, waarna ik naar de sterrenwacht ging om daar van 18 u tot 2 u in de morgen te gaan werken. Ik was dus een ‘accumulant’, iemand die bij het Rijk twee baantjes tegelijk bekleedt. En dat is streng verboden!

 Zenit, jaargang 38, band 5, blz. 244, 2011

De koning en zijn moeder

De ‘Terugblik’ van april 2001 gaat over de zonsverduistering van 1966 die vanuit Griekenland werd waargenomen. Drie Nederlandse expedities gingen er heen; een daarvan berustte op instrumenten die door ons in vier Europese raketten waren geplaatst. Het doel daarvan was de verdeling van de röntgenstraling over de zonnecorona te onderzoeken. De andere twee expedities richtten zich op spectroscopische en fotometrische waarnemingen van de uiterste rand van de zon. Enkele dagen na de eclips werden enkele astonomen uitgenodigd voor een lunch bij het Griekse koningspaar. Daar maakten we ook kennis met de koningin-moeder, een flinke intelligente vrouw, die duidelijke de leiding in handen had.

Zenit, jaargang 38, blz. 191, 2011

Beppo – een bijzonder mens

De ‘Terugblik’ van maart 2011 gaat over een bijzondere geleerde, een innemend mens, volslagen onafhankelijk en niet passend in welke vorm van gezagsstructuur dan ook: Giuseppe “Beppo” Occhialini. Achtervolgd door de mensen van Mussolini vluchtte hij uit het vooroorlogse Italië naar Brazilië. Hij werkte na de oorlog samen met achtereenvolgens twee Britse natuurkundigen die ieder de Nobelprijs kregen voor de ontdekkingen die ze samen met Beppo hadden gedaan. Beppo kreeg niets!
Hij was sterk betrokken bij de opbouw van het Europese ruimteonderzoek. Ik beschrijf de boeiende ontmoetingen die ik met hem had. Na zijn dood werd de Italiaans-Nederlandse satelliet voor het waarnemen van bronnen van röntgenstraling aan de hemel Bepposax gedoopt. Deze satelliet heeft geholpen de herkomst van de tot dan mysterieuze gammastoten vast te stellen. Een bijzondere ontdekking.

Zenit, jaargang 38, p. 140, 2011

Terugblik februari 2011; koude winters

In mijn ‘Terugblik’ van februari 2011 bespreek ik mijn ervaringen toen ik in 1939 als jongeman vanuit Nederlands Oost Indië naar Nederland kwam om hier wis- en natuurkunde met bijvak sterrenkunde te gaan studeren. Dit laatste vak werd overigens later mijn hoofdstudierichting. Ik had in Indië gehoord van de Hollandse winters wanneer sloten en kanalen bevroren waren, het land met sneeuw bedekt en Elfstedentochten gehouden werden. Dat bleek zo te zijn: drie (oorlogs-) winters achter elkaar een Elfstedentocht. En wat waren die Oorlogswinters bar en boos! De hongerwinter van 1944-’45!

ZENIT, februari 2011, p. 90