planeet of niet

Mijn maandelijkse Terugblik in het decembernummer van het populair-wetenschappelijke tijdschrift ZENIT beschrijft een ervaring uit het najaar van 2005. Ik kreeg een brief van de Secretaris-Generaal van de Internationale Astronomische Unie (IAU), die mij om hulp vroeg. In 1930 was door de Amerikaan Tombaugh de negende planeet ontdekt, Pluto. Maar in de laatste 10 jaren rond de eeuwwisseling waren meer objecten ontdekt met banen in de buurt van die van Pluto en sommigen zelfs met vergelijkbare afmetingen. Waren dit allemaal planeten of was Pluto geen planeet. De IAU had een commissie van deskundigen opgesteld die na lang werken met een dik rapport kwam, vol interessante gegevens maar zonder concreet advies. Ik kreeg het rapport toegestuurd met de vraag advies te geven.
Mijn advies bestond uit drie gedeeltes:
In de eerste plaats: Het hemellichaam mag niet zwaarder zijn dan ongeveer 1/80 van de massa van de zon. Zwaardere hemellichamen hebben een zo hoge temperatuur in het binnenste dat daar kernfusie plaats vindt: dan is het hemellichaam een ster.
Tweede: traditiegetrouw is een planeet bolvormig, op zijn best enigszins afgeplat. Bij welke massa dit het geval is kunnen we te weten komen door te kijken naar de satellieten van de planeten. De allerkleinsten zijn onregelmatige rotsbrokken. Mimas, satelliet van Saturnus, is nog fraai bolvormig maar Hyperion, met iets minder dan de helft van de massa van Mimas is dat niet. Besluit: Om ‘planeet’ te mogen worden genoemd moet het object zwaarder zijn dan 3 × 10^19 kilogram.
En ook mag het object geen satelliet zijn van een nog grotere planeet.
Een belangrijk argument vond ik dat een planeet “baas moet zijn in zijn eigen baan”. Hij moet er niet uit weggejaagd kunnen worden door de aantrekking van een nog zwaardere planeet. De baan van Pluto kruist die van Neptunus en vroeg of laat zal Pluto door de aantrekking van de veel zwaardere Neptunus uit zijn baan verjaagd kunnen worden. Waarheen?
Dit advies is in grote trekken de IAU overgenomen in het driejaarlijkse congres van 2006 in Praag. Niet iedereen was daar gelukkig mee. Verscheidene Amerikanen namen het mij kwalijk dat ik deze Amerikaanse ontdekking zo bruusk degradeerde. Ik heb boze brieven ontvangen.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.