Aarde en maan, een tweelingplaneet

Tijdens een bijeenkomst in de sessie Astro-, Geo- en Plasmafysica van de Belgian Physical Society op 13 mei in Luik, hield mijn collega Prof. Dirk Callebaut (mede namens mij) een voordracht over de oorsprong van het aarde-maan systeem. Het stelsel heeft, ook wat de oorsprong ervan betreft, alle eigenschappen van een tweelingplaneet, eerder dan van een planeet met een kleine satelliet. Het onderzoek dat hij beschreef is onderdeel van een grotere studie van planeetvorming.
De presentatie is op deze website geplaatst. Ga naar het blad ‘presentaties’ en daar naar ‘aarde-maan’.

Levensloop en levenseinde van de zon

Op 17 april 2015 gaf ik op Texel voor de sterrenkundige vereniging een lezing onder bovenstaande titel. De zon werd 4,7 miljard jaar geleden geboren in een compacte gaswolk. Misschien was het een zogenoemd Bok globule, hij zal in elk geval wel geboren zijn in een ‘reuze moleculaire wolk’. Het comprimeren tot een echte ster duurde ruim 10 miljoen jaren en vanaf toen werd de zonne-energie geleverd door de fusie van waterstof tot helium. Over ongeveer 7 miljard jaar is de kernenergie op en dan is het einde van de zon nabij. Hij zal gaan pulseren; uitzetten en inkrimpen met golvende bewegingen die een enkele honderden dagen op en neer gaan waarbij hij enkele honderden malen zo groot is als de zon nu het geval is. De planeten Mercurius en Venus zullen dan opgeslokt zijn en een oververhitte geschroeide af aarde raast langs zijn oppervlak. Als alle kernenergie op is stort hij ineen tot een zogenoemde witte dwerg. Het gas van de buitenste schillen wordt uitgestoten en toont zich aan ons als een bolvormige nevel. Dit heet een planetaire nevel. Er zijn planetaire nevels die uit meerdere schillen bestaan, wat erop kan duiden dat er sprake is geweest van meer dan een eindexplosie.
De presentatie is op deze website te zien op het blad “presentaties“ onder de titel “levenseinde zon“

Kaiser lente lezing van 21 maart

Een overzicht van de Kaiser lente lezing over de ‘explosieve zon’ die ik op 21 maart hield in de oude Leidse sterrenwacht is te vinden op de onderstaande verwijzing.

“De Kaiser Lente Lezingen
URL : http://www.oudesterrewacht.nl/lentelezingen/kees-de-jager-vertelt-over-een-explosieve-zon/ “

N.B. Frederik Kaiser werd 1840 tot hoogleraar in de sterrenkunde benoemd aan de Leidse Universiteit. Hij ijverde voor een nieuwe sterrenwacht en door zijn inspanningen ontstond in 1860 de Leidse sterrenwacht die het volgende jaar van instrumenten werd voorzien. De jaarlijkse lezingen worden naar hem genoemd.

Mijn Kaiser lente lezing in Leiden

op zaterdag 21 maart had ik het genoegen een lezing te mogen geven in de oude sterrenwacht van Leiden. Deze lezing was deel van de reeks van Kaiser lente lezingen die daar sinds vorig jaar gegeven worden en waarvan men hoopt dat het een traditie wordt. Een aantal sterrenkundigen wordt gevraagd een populair-wetenschappelijke voordracht te geven over een onderwerp naar keuze. Dit, in de hoop meer aandacht te vinden voor het onderwijs en het onderzoek in de sterrenkunde.
Het was voor mij een feest weer eens in de Leidse sterrenwacht te mogen zijn. Ik was daar in 1947 assistent; een onvergetelijke ervaring. Ik zag weer enkele vroegere collega’s en hoorde van de studenten dat het aantal studenten in de sterrenkunde in Leiden groter was dan ooit tevoren. Wat een verheugend bericht, vooral na de deceptie van het opheffen van het sterrenkundig onderwijs in Utrecht. Vol optimistische moed ging ik na de lezing weer terug naar huis.
Mijn lezing ging over zonnevlammen en het onderzoek daaraan in Nederland in de laatste decennia en het werk dat ik er nu aan verricht. De presentatie is op deze website geplaatst. Ga naar het blad “presentaties“ en daar naar het onderwerp “explosies zon“.

TWEE LEZINGEN OVER DE ZON

In de komende weken zal ik tweemaal een lezing houden over diverse aspecten van de zon.
Op zaterdag 21 maart om 2:00 uur ‘s middags zal ik in de oude sterrenwacht van Leiden een voordracht houden over “Uitbarstingen op de zon”. Ik beschrijf dan eerst de zonnevlammen, uitbarstingen met een kracht die vergelijkbaar is met ongeveer 1 miljard atoombommen. Daarbij worden ontstellend hoge temperaturen bereikt. In het midden van de vorige eeuw was de zonsactiviteit aanzienlijk sterker dan nu het geval is. Op het ogenblik bevinden we ons in de naweeën van een merkwaardige overgangsperiode van de zeer actieve zon van de vorige eeuw naar een heel rustige in de komende eeuwen. Zie voor nadere toelichtingen: http://www.steunleiden.nl/projecten/breng-de-zon-naar-leiden.
Op vrijdag 17 april te 20:00 uur zal ik in Ecomare op Texel een lezing houden over “Het levenseinde van de zon “. In de laatste, dramatische fase van het leven van de zon, over ongeveer 5 miljard jaar, zal de zon gigantisch groot zijn geworden. Hij zal ten slotte gaan pulseren waarbij hij met grote golven groter en kleiner wordt: de zon is dan een Mira-ster. Aan het einde van die periode stort hij ineen en blijft van de zon een witte dwerg over, een sterretje dat niet groter is dan de aarde maar wel met de massa van de zon. Gaswolken vliegen van de zon weg er zullen hem gaan omhullen: de zon is dan voor korte tijd een planetaire nevel.